Absurd Energjitik

Nga Eduard Ypi

Para disa ditësh Presidenti i “Konfindustria Shqiptare”, Z. Fratari me anë të një deklarate për shtyp hodhi idenë e “triskëtimit” ose e thënë më thjesht të racionalizimit të përdorimit të energjisë elektrike nga ana e të gjithë subjekteve. Çfarë tha Fratari : Në kushtet kur energjia elektrike është ajo që është sëbashku me dinamikën e rritjes dhe paksimit të prodhimit dhe importit nga njëra anë dhe dinamikën e konsumit nga ana tjetër nuk mbetet shumë për të bërë veçse si të arrihet që sasia disponibël e energjisë të përdoret në një mënyrë sa më efektive me kusht që politika të jetë e bashkuar në këtë pikë.

Nuk e di nëse ka ndonjë të keqe që biznesit të mos i ndërpritet puna dhe qytetarët të kenë drita 24 orë me të vetmin kusht që të xhvishen nga i gjithë konsumi improduktiv dhe teprimet e luksit të cilat nuk na e lejon momenti. Do të ishte marrëzi populiste dritshkurtër të importohej energji e shtrenjtë  me miliona euro për hajdutët e energjisë dhe për ata të cilën nuk e paguajnë. Do të ishte marrëzi gjithashtu ta përjashtosh  Qeverinë nga përgjegjësia e saj për të vepruar dhe marrë masat e duhura tekniko administrative për zbutjen e krizës energjitike. Është e qartë për të gjithë se premtimet elektorale të forcave politike në fushatë vlejnë vetëm për naivët dhe për ata që e vjedhin apo nuk e paguajnë energjinë, të tjerët e dinë shumë mirë se sa herë që prurjet e Drinit do të paksohen për shkak thatësirës në vënd do të fillojnë ndërprerjet. Një pyetje fare e natyrshme do të ishte - e dëshirojnë Qeveritë shqiptare krizën energjitike? Mënyra sesi i jepet përgjigje kësaj pyetje në përgjithësi formon dhe qëndrimet karshi problemit. Nuk besoj se drejtuesi i sotëm i LSi-së ca vite më parë Kryeministër i vëndit  do të ishte i mendimit që Qeveritë e duan krizën, pasi një vjeshtë dhe dimër pa shi e detyruan të japë dorheqjen një javë përpara se qielli të fillonte të pikonte dhe po ti kishte rezistuar asaj jave fatale nuk do ti kishin shkuar punët siç i shkuan dhe PS ndofta nuk do të ishte ndarë. Venë e vinë drejtorët e KESH-it, ca me llafe dhe ca me pinca në dorë, por askush nuk zgjidh gjë. Nuk ka mundësi të zgjidhin gjë se pa një pa dy në kohë krize drejtor i KESH-it nuk është më drejtori, ministër nuk është më ministri, por vetë K/Ministri sëbashku me stafet më të larta të cilësdo maxhorancës në fuqi, gjithmonë kështu. Pse? 20 vjet pa ndërtuar asnjë vepër madhore energjitike ndërkohë që konsumi është shumfishuar? Pse, përsëri?

Ti marrim me rradhë duke e filluar nga fundi. Shqipëria është një vënd i pasur me ujë të ëmbël i prirur për gravitet të zbresë kuotë duke çliruar energji të konvertueshme në energji elektrike. Por Shqipëria nuk ka një Danub, Nil apo një tjetër lumë më modest, por gjithsesi të madh dhe të aftë për të çliruar energji të përqëndruar me kosto të lirë për zgjidhjen e nevojave energjitike të vëndit. Në të kundërt vëndi ynë ka një rrjet lumenjsh dhe përrenjsh të vegjël malorë të cilët kërkojnë shumë para, shumë punë dhe shumë kohë për të krijuar një rrjet kombëtar efektiv të prodhimit dhe të shpërndarjes së energjisë tek konsumatori. Po TEC-et? E njëjta situatë por në një drejtim tjetër, as naftë, as qymyr të lirë dhe as gaz, dhe mbi të gjitha një shtet i varfër objektivisht me mundësi të kufizuara financiare dhe materiale për të ndërtuar dhe ushqyer gjigandë të tillë energjitik. Sot mesaduket ka ardhur koha, por duhet të presim. Të paktën duhen edhe disa vjet, gazsjellsa dhe naftësjellsa të diskutuar që vijnë nga lindja me tuba dhe kanale gjigandë me kosto disa miliardëshe që kalojnë përmes detesh dhe shtetesh që gjithsecili do të përfitojë në maksimum nga ky rast fatlum. Grindje dhe interesa strategjike gjeopolitike dhe financiare fuqish të mëdha që e ndryshojnë drejtimin e kalimit apo shtyjnë afatet e ndërtimit me një të rënë të lapsit, çmund të bëjë një shtet i vogël si Shqipërija veçse të presë dhe shpesh të mbajë “iso” njërit apo tjetrit dinosaur. Po importi, importojmë, bile edhe eksportojmë kur rezervuarët e  HEC-ve na mbushen plot, por jo gjithmonë kemi treg të favorshëm se edhe në vëndet rreth nesh ndodh e njëjta gjë, kur kemi ne tepricë kanë edhe ata. Kur nuk kemi ne, ata edhe kanë dhe ne importojmë, por një mall i rrallë kushton më shumë dhe çmimet rriten vazhdimisht. Traktati i Kyotos, mbyllja e reaktorëve bërthamorë, ulja e çlirimit të CO2 në atmosferë, vatrat e nxehta në lindjen e mesme, rritja e konsumi në përgjithësi i energjisë  si rezultat i zhvillimit frenetik global e bën energjinë gjithmonë e më shumë mall të shtrenjtë defiçitar.

Para nuk ka, por a mund të kursejmë? Është e tepërt të thuash se jemi të pasur në një shtet ku shumica e pensioneve janë nën 10.000 lekë, ku rrogat e një pune cfilitëse për shumicën e popullit janë qesharake, ku biznesi i madh shpesh ka nevojë edhe për 100.000 Euro kredi, ku shumica e transaksioneve tregëtare kryhen me klering, ku defiçiti valutor përmirësohet nga prurjet valutore të emigrantëve, ku norma e inflacionit është artificiale, ku çmimet janë europiane, ku biznesi nuk punon për shkak të energjisë, ku kafenetë punojnë me gjenerator ( tani duhen silenciozë), ku buka është preokupacioni më i madh për masat e popullit. Jo vetëm që mund të kursejmë por duhet domosdoshmërisht të kursejmë dhe sigurisht të punojmë më shumë. Megjithatë ti kthehemi psesë së dytë. imagjinoni sikur në mënyrë të njanshme Qeverija në rastin më të mirë të marrë masa drastike të luftës kundër vjedhësve dhe atyre që nuk paguajnë energjinë, çdo të ndodhë? Nuk do të kalojnë ditë dhe grupe vjedhësish dhe mospaguesish do të zënë rrugët dhe sheshet duke dalë në protestë të mbështetur nga forca opozitare politike për tu interpretuar si protesta popullore. Qeverija do ti trëmbet situatës dhe menjëherë do të ulet në tryeza bisedimesh me inisiatorët e protestave për të gjetur një “zgjidhje” dhe zgjidhja do të jetë domosdo vazhdimi i situatës para protestave që nënkupton përsëri vjedhje, mospagim dhe përsëri shpërdorim dhe korrupsion. Përsëri do të prodhojmë dhe importojmë energji të vlefshme, do të rrisim artificialisht të ardhurat reale të pjesës më të dëmshme të popullatës në kurriz të pjesës së ndershme dhe produktive. Biznesi nuk do të punojë duke i shtuar humbjes nga ndërprerja edhe fitimin e munguar dhe qytetarët do të presin me ankth dhe frikë uljen e çelsit të fidrit të tyre të errësirës. Deri kur? Kush do të jetë ai sipërmarrës privat, pronar vëndas apo i huaj i një TEC-i apo HEC-i i cili do të shpërndajë energji pa para? Po sikur politika të ulet duke e ndjerë tragjizmin e situatës dhe të vendosë të mos përkrahë askënd që shpërdoron dhe vjedh energjinë, a do të ketë më protesta?, edhe mundet, por në këtë rast këto protesta do të jenë subjekt i një dënimi kolektiv dhe pa asnjë perspektivë se mund të kthehen në protesta popullore.

Askush se di me saktësi, por mesa thuhet në media rreth 60 % janë humbjet të cilat nëkuptijnë rreth 10-12 % humbje teknike dhe pjesa tjetër vjedhje. Me një llogari të përciptë mbi bazën e këtyre shifrave, por jo shumë larg realitetit tregon që konsumi në vënd është tejet larg mundësisë për tu paguar, pra kemi një konsum shumë më të madh sesa indeksi i konsumit të mallrave të tjera të pagueshme të nevojës së parë. Nëse do të kemi më pak para do të hamë më pak mish, më pak zarzave dhe fruta, do të pinim më pak birrë dhe do të kufizonim më shumë blerjen e artikujve që nuk hamë, pse të mos ndodhë e njëjta gjë me energjinë? Në vijim të këtij arsyetimi, nëse do të ishte e mundur që energjia të kthehej tërësisht në një mall që paguhet si të gjitha mallrat e tjera do të kishim një ulje drastike të konsumit që do të përmirësonte dukshëm bilancin energjitik. Ulja e konsumit për shkak të rritjes së pagueshmërisë po të kombinohej me një “kuotim” të përkohshëm me konsensus të përgjithshëm politik dhe social për energjinë për çdo konsumator në formën që e propozoi Fratari, të krijon një ide që në vënd nuk do të kishte një furnizim me ndërprerje, por një furnizim linear 24 orësh të kontrolluar. Kushdo që do ta interpretonte këtë masë si brutale dhe të prapambetur do të gabonte rëndë duke treguar se nuk e njeh ekonominë e tregut dhe jo vetëm do të gabonte por do të kontribuonte në përkeqsimin e situatës dhe pompimin e një situate sociale kaotike të pashpresë si për popullin në tërësi ashtu edhe për biznesin në veçanti. Mendimi se KESH- nuk ka infrastrukturën e duhur për të kuotuar energjinë sipas konsumatorëve nuk ka baza, pasi mungesën e paisjeve teknike për një matje energjie me kuota do të mund ta plotësonte me punë njerzore. Me pak fjalë një llogari e përafërt nëse KESH-i do të shtonte numurin e faturistëve, teknikëve dhe elektriçistëve me 3000 të tjerë kostoja mujore nuk do të arrinte as 1.000.000 $ shifër kjo e krahasuar me vjedhjet dhe importin e shtrenjtë do të ishte e papërfillshme.

05/08/2007